Թեև Բայդենի վարչակազմն օգտագործել է «Հայոց ցեղասպանություն» եզրույթը, Սպիտակ տունը հայտարարել է, որ տվյալ դեպքում դա աշխատակազմի վրիպակի արդյունք էր։ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյմս Դեյվիդ Վենսի թիմի՝ սոցիալական ցանցերում արված գրառումը, որը 20-րդ դարի սկզբին Օսմանյան կայսրության կողմից հայերի զանգվածային սպանություններն անվանում էր «Հայոց ցեղասպանություն», անմիջապես ջնջվել է հրապարակումից կարճ ժամանակ անց, գրում է Independent-ը։

Հաղորդագրությունը հրապարակվել է, երբ Վենսն այցելել է Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիր, որտեղ նա հարգանքի տուրք է մատուցել զոհերի հիշատակին։

Այդ եզրույթի օգտագործումը չափազանց զգայուն հարց է, քանի որ ԱՄՆ կառավարությունը պատմականորեն ձեռնպահ է մնացել այդ իրադարձությունները պաշտոնապես ցեղասպանություն ճանաչելուց։

Ստորև ներկայացված են առանցքային հարցերի պատասխանները, թե ինչ է նշանակում այդ ձևակերպումը, ինչ է հատկապես ասել և ինչ չի ասել Վենսն ինքը, և ինչու է դա կարևոր։

Ո՞ւր է այցելել Վենսը Հայաստանում

Ջեյմս Դեյվիդ Վենսն այցելել է Հայերի ցեղասպանության հուշահամալիր, որը Հայաստանում ազգային հուշարձան է՝ նվիրված Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Օսմանյան կայսրության դաժան տիրապետության տակ զոհված քաղաքացիներին։

Վենսի պաշտոնական X սոցիալական ցանցի էջում արված սկզբնական գրառումը, որտեղ նշվում էր, որ նա այցելում է հուշահամալիր՝ «Հայերի ցեղասպանության զոհերի հիշատակին հարգանքի տուրք մատուցելու համար», ավելի ուշ փոխվել է։

Երկրորդ գրառման մեջ հրապարակվել էր հյուրերի գրքի գրառումն ու տեսանյութը, որտեղ փոխնախագահը և Ուշա Վենսը ծաղիկներ են դնում հուշահամալիրում։

Վենսը, որը դարձել է Հայաստան այցելած ԱՄՆ առաջին փոխնախագահը, երկրում էր ԱՄՆ միջնորդությամբ կնքված համաձայնագրի իրականացման շարունակական ջանքերի շրջանակում Թրամփի վարչակազմի՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև տասնամյակներ շարունակ տևած հակամարտությանը վերջ դնելու նպատակով։ Նա երեքշաբթի ավելի ուշ մեկնել է Ադրբեջան։

Ինչո՞ւ է բառերի ընտրությունը կարևոր

«Ցեղասպանություն» եզրույթն իրավաբանորեն հստակ սահմանված և չափազանց զգայուն հասկացություն է, որն ազգային կառավարությունները, միջազգային կազմակերպությունները և լրատվամիջոցները ծայրահեղ զգուշությամբ են օգտագործում։

1948 թվականին ՄԱԿ-ը ցեղասպանությունը սահմանեց որպես «II հոդվածում թվարկված որոշակի գործողություններ, որոնք, ըստ ԱՄՆ Պետքարտուղարության երկարատև ընկալման, կատարվել են ազգային, էթնիկ, ռասայական կամ կրոնական խմբի ամբողջական կամ մասնակի ոչնչացման մտադրությամբ»։

Կասկած չկա, որ տասնյակ հազարավոր հայ քաղաքացիներ՝ մեծ մասը քրիստոնյաներ, սպանվել են «Միասնություն և առաջընթաց» կոմիտեի հրամանով, որը ղեկավարում էր Կոստանդնուպոլսում (այժմ՝ Ստամբուլ) մահմեդական կառավարությունը։

ԱՄՆ Հոլոքոստի հուշահամալիրի թանգարանի գնահատմամբ՝ զոհվել է «առնվազն 664 հազար և հնարավոր է՝ մինչև 1,2 միլիոն մարդ»։

Սակայն ԱՄՆ կառավարությունը երկար տարիներ հրաժարվել է ճանաչել այդ իրադարձությունները որպես ցեղասպանություն՝ վախենալով տարածաշրջանում ԱՄՆ հիմնական դաշնակցի՝ Թուրքիայի հետ հարաբերությունների վատթարացումից։ 2021 թվականին այն ժամանակվա նախագահ Ջո Բայդենը պաշտոնապես ճանաչեց, որ հարյուր հազարավոր հայերի՝ Օսմանյան կայսրության համակարգված սպանությունն ու տեղահանությունը «ցեղասպանություն» է։

Թուրքիան չափազանց կոշտ արձագանքեց։ Երկրի արտգործնախարարը հայտարարեց, որ Անկարան «որևէ մեկին թույլ չի տա դասախոսություններ կարդալ իրենց պատմության վերաբերյալ»։

Հայկական ծագում ունեցող մարդիկ հարգանքի տուրք են մատուցում զոհերի հիշատակին՝ կազմակերպելով այց  հուշահամալիրներ և ամենամյա հիշատակի օր, որը նշվում է ամբողջ աշխարհում, ներառյալ՝ Միացյալ Նահանգներում։

Ի՞նչ է ասել ինքը՝ Վենսը

Երեքշաբթի Վենսին ուղղակիորեն հարցրել են հուշարձան այցելության և այն մասին՝ արդյոք նա «ճանաչո՞ւմ է» ցեղասպանությունը։

Նա խուսափել է այդ եզրույթն օգտագործելուց և նշել, որ եկել է «հարգանքի տուրք մատուցելու» իր հյուրընկալողների՝ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և նրա կառավարության հրավերով։

«Նրանք ասացին, որ այս վայրը մեծ նշանակություն ունի իրենց համար, և ակնհայտ է, որ ես ԱՄՆ առաջին փոխնախագահն եմ, որը երբևէ այցելել է Հայաստան,- ասել է Վենսը։- Նրանք մեզ խնդրեցին այցելել այս վայրը։ Ակնհայտ է, որ դա սարսափելի մի բան էր, որը տեղի է ունեցել ավելի քան հարյուր տարի առաջ և հսկայական մշակութային նշանակություն ունի նրանց համար»։

Նա հավելել է, որ այցը «հարգանքի նշան էր՝ թե՛ զոհերի, թե՛ ՀՀ կառավարության հանդեպ, որը մեզ համար շատ կարևոր գործընկեր է տարածաշրջանում»։

Ի՞նչ է հայտարարել Սպիտակ տունը

Սպիտակ տունը սկզբնական գրառման համար մեղադրեց իր աշխատակցին։ Դա մեկ շաբաթից էլ քիչ ժամանակահատվածում երկրորդ դեպքն է, երբ վարչակազմը սոցիալական ցանցերում տեղի ունեցած վիճաբանության համար մեղադրում է անանուն օգնականին։

Անցյալ ուրբաթ խնդիրը վերաբերում էր Դոնալդ Թրամփի կողմից իր Truth Social սոցիալական հարթակում հրապարակված ռասիստական ​​տեսանյութին, որտեղ նախկին նախագահ Բարաք Օբաման և առաջին տիկին Միշել Օբաման պատկերված էին որպես պրիմատներ։ Սպիտակ տունը սկզբում պաշտպանել է գրառումը, սակայն քննադատության ալիքից հետո հետագայում հեռացրել այն։

Ի՞նչ է կլինի հետո

Հստակ չէ՝ արդյոք այդ միջադեպը կունենա՞ դիվանագիտական ​​հետևանքներ։ Վենսը, իր հերթին, ձգտում էր կենտրոնանալ իր ուղևորության հիմնական նպատակի վրա։

«Կարծում եմ, որ նախագահը բանակցել է հիանալի խաղաղության համաձայնագրի շուրջ։ Ըստ իս, վարչակազմն իսկապես անում է ամեն ինչ, որպեսզի այն աշխատի»,- ասել է Վենսը։

Ընդսմին, հայ-ամերիկյան արձագանքի քաղաքական հարցը մնում է անպատասխան. միջադեպը կրկին ընդգծում է, թե Միացյալ Նահանգները տասնամյակներ շարունակ որքան դժկամորեն է օգտագործել «ցեղասպանություն» բառը՝ նկարագրելու համար այն իրադարձությունները, որոնք հայերը հենց այդպես էլ ընկալում են։