ԱԳ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանի պատասխանները լրագրողների հարցերին 2015թ․ ամփոփիչ մամլո ասուլիսին Մեդիամաքս. Պարոն նախարար, ինչպե՞ս կմեկնաբանեք ԵԽԽՎ նստաշրջանում հակահայկական բնույթի երկու բանաձևերի քվեարկության արդյունքները, և կխնդրեի անդրադառնաք նաև համանախագահների դիրքորոշման, հայտարարությանը: Արդյո՞ք դա անակնկալ էր: Էդվարդ Նալբանդյան. Կարծում եմ՝ որևէ մեկի համար եռանախագահների դիրքորոշումը, մոտեցումը, հայտարարությունն այս բանաձևերի վերաբերյալ անակնկալ չէր կարող լինել։ Եռանախագահները, ովքեր միակ միջազգային մանդատ ունեցող ձևաչափն են ներկայացնում, որը զբաղվում է ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման միջնորդությամբ, բազմիցս հայտարարել են, որ փորձերը՝ տեղափոխելու հիմնախնդրի շուրջ քննարկումները այլ ձևաչափեր, կարող են ոչ միայն չնպաստել, այլև վնաս հասցնել հիմնախնդրի կարգավորմանը: Նույն բովանդակությամբ հայտարարություն արվեց նրանց կողմից ԵԽԽՎ նստաշրջանի նախաշեմին: Կարծում եմ, որ Ադրբեջանի համար էլ սա որևէ անակնկալ չէր կարող լինել: Ուրիշ բան է, որ Ադրբեջանը, իհարկե, դժգոհ է: Ինչու՞ է դժգոհ: Որովհետև այս հայտարարությունն ուղղված էր, առաջին հերթին, հենց Ադրբեջանին։ Ո՞վ է փորձում հիմնախնդրի շուրջ քննարկումները տեղափոխել այլ ձևաչափեր. հենց Ադրբեջանը: Ինչ վերաբերում է Հայաստանին, ապա մենք բազմիցս ասում ենք այն, ինչ շեշտում են եռանախագահները: Այս հարցում մեր կարծիքները համընկնում են: Լավ է, որ ԵԽԽՎ պատգամավորները թույլ չտվեցին, որ գոնե Ուոլթերի բանաձևն անցնի, այսինքն՝ նրանք քվեարկեցին խաղաղ գործընթացի օգտին: Ինչ վերաբերում է Սարսանգի ջրամբարի բանաձևին, ապա այն կրում էր տեխնիկական բնույթ, այդ պատճառով էլ ի սկզբանե քննարկվում էր ոչ թե քաղաքական, այլ սոցիալական հարցերի հանձնաժողովում՝ չնայած նրան, որ զեկուցողը փորձել էր որոշ քաղաքական ձևակերպումներ մտցնել այս բանաձևի մեջ: Այն հարցի պատասխանը, թե ինչքանով է ընդունելի այս բանաձևը, եթե զեկուցողը, չնայած բազմաթիվ հրավերներին, անգամ չի այցելել այն վայրը, ուր գտնվում է Սարսանգի ջրամբարը, թողնենք նրանց, ովքեր քվեարկեցին այս բանաձևի օգտին: Ոչ թե մենք, այլ Ադրբեջանի ղեկավարությունն է ասում, որ ԵԽԽՎ կողմից ընդունված փաստաթղթերը, բանաձևերը, հայտարարությունները թղթի կտոր են: Ամենաբարձր մակարդակով են ասում դա: Մենք այդպիսի բաներ չենք ասում, բայց դրա հետ մեկտեղ չպետք է նաև ուռճացնել այդ կարգի բանաձևերի նշանակությունը: Չեմ կարծում, որ նրանք, ովքեր դարձել են ինչ-ինչ կառույցներում Ադրբեջանի շահերի սպասարկող, ովքեր երբևէ չեն եղել Ղարաբաղում և որոնցից շատերն անգամ չեն պատկերացնում, թե քարտեզի վրա որտեղ է գտնվում Ղարաբաղը, կարող են թելադրել միջազգային հանրությանը, թե ինչպես կարող է լուծվել հիմնախնդիրը: Չնայած եռանախագահների հստակ դիրքորոշմանը` Ադրբեջանն առաջին անգամ չէ, որ փորձում է օգտագործել ԵԽԽՎ-ն: Փորձեր եղել են ընդունել տարբեր փաստաթղթեր, եթե հիշում եք, Դևիսի կամ Ատկինսոնի կողմից մշակված կամ այլ փաստաթղթերը: Իսկ ինչո՞վ դրանք ազդեցին բանակցությունների վրա: Երբ եռանախագահներն ասում են, որ այս կարգի բանաձևերով վնաս կհասցվի բանակցային գործընթացին, առաջին հերթին նրանք ի նկատի ունեն, որ Ադրբեջանն օգտագործում է դրանք, որպեսզի ինքն իրեն հիմնավորի, թե ինչու է կարծրացնում իր դիրքորոշումը, ինչու չի գնում եռանախագահների կողմից առաջարկված կարգավորման սկզբունքների և տարրերի հիման վրա բանակցությունների շարունակմանը, հիմնախնդրի կարգավորմանը: Ադրբեջանը միտումնավոր անում է ամեն ինչ, որպեսզի վնաս հասցնի եռանախագահների ջանքերին և այն ձևաչափին, որի շրջանակներում ընթանում են բանակցությունները: Ինչո՞ւ: Որովհետև այդ ձևաչափի շրջանակներում, բանակցային սեղանի շուրջ իրենք չեն կարողանում փաթաթել իրենց տեսակետները, իրենց միակողմանի դիրքորոշումները, դուրս են գալիս եռանախագահների մոտեցումների դեմ, և ոչ միայն համանախագահների, այլև ԵԱՀԿ-ի, Եվրամիության, հենց Եվրախորհրդի դեմ: Ինչո՞ւ եմ ասում Եվրախորհրդի, որովհետև Եվրախորհրդի կարծիքն արտահայտում է Նախարարների կոմիտեն: Ժամանակին մենք նախագահել ենք Նախարարների կոմիտեում: Ոչ միայն այդ նախագահության ընթացքում, այլև դրանից առաջ էլ, հետո էլ այդ ԵԽ կարծիքը եղել և մնում է նույնը. ԵԽ-ն աջակցում է եռանախագահների ջանքերին՝ ուղղված խնդրի բացառապես խաղաղ կարգավորմանը: Փաստորեն, դուրս գալով այդ մոտեցումների դեմ՝ Ադրբեջանը փորձում է ինչ-որ մխիթարություն գտնել այլ ձևաչափերում: Այս անգամ փորձեց «այրված սրտին մխիթարանք գտնել» ԵԽԽՎ-ում, բայց դա էլ չստացվեց: Իրականում ձախողվեցին։ Ադրբեջանից ամենաբարձր մակարդակով հնչող արձագանքը ԵԽԽՎ կողմից ընդունված բանաձևերի վերաբերյալ… Եվ չմոռանանք, որ այդ նույն ԵԽԽՎ-ն բազմաթիվ այլ բանաձևեր է ընդունել և նաև հենց այս նստաշրջանի ընթացքում ևս մի բանաձև ընդունեց, որտեղ բավական կոշտ ձևակերպումներ կային Ադրբեջանում մարդու իրավունքների իրավիճակի մասին: News.am. Եթե թույլ տաք, նախորդ հարցը շարունակեմ: Այնուամենայնիվ, ԵԽԽՎ բանաձևը սուր քննադատության առիթ դարձավ դեսպանների և պատգամավորների հասցեին: Ինչպե՞ս դա կմեկնաբանեք: Եվս մեկ հարց. Թուրքիայի արտգործնախարարը նորից պնդում է, որ առանց Լեռնային Ղարաբաղի հիմնահարցի լուծման՝ Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորումը հնարավոր չէ։ Ինչ-որ ակնկալիքներ ունե՞նք այդ իմաստով: Էդվարդ Նալբանդյան. Կարծում եմ, որ դիվանագետների վրա քար շպրտելը, ինչպես որ հակառակորդի դիմաց կանգնած զինվորի վրա քար շպրտելը, անբարոյական է, որովհետև դիվանագետը նույն զինվորն է արտաքին ասպարեզում: Ինչ-որ շատ միջազգայնագետներ և վերլուծաբաններ են հայտնվել, ովքեր իրենց քննադատություններն անում են ոչ թե որպես վերլուծությունների եզրակացություն, այլ որպես իրենց վերլուծությունների նախաբան. սկզբից քննադատում են, հետո փորձում են հիմնավորել: Այս իմաստով ֆրանսիական ասացվածք կա, միգուցե չեմ կարողանա ճիշտ թարգմանել, բայց մենք էլ ունենք այդպիսի մի ասացվածք՝ գինին թան չէ, ամեն մարդու բան չէ: Թե մեր դիվանագետները, թե պատգամավորները արել, անում, և վստահ եմ, որ կանեն հնարավորը, որպեսզի թույլ չտան որևէ քայլեր, որոնք վնաս կհասցնեն ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման գործընթացին: Ինչ վերաբերում է Թուրքիայի կողմից հնչող հայտարարություններին, որևէ նորություն չկա: Տարօրինակն այն է, որ ոչ թե Հայաստանն է նախապայմաններ առաջ քաշում հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման համար, այլ Ցեղասպանությունն իրականացրած Օսմանյան կայսրության ժառանգորդ Թուրքիան: Դա տարօրինակ է: Չնայած ասեմ, որ տարօրինակ կլինի տրամաբանություն գտնել Թուրքիայի դիվանագիտության, հռետորաբանության մեջ վերջին շրջանում ոչ միայն այս հարցում, այլև՝ այլ հարցերի շուրջ: Իհարկե, այս կարգի տրամաբանությամբ ոչ միայն Հայաստանի հետ, այլև այլ երկրների հետ էլ չեն կարողանա հարաբերություններն առաջ տանել: Ինտերֆաքս. Պարոն նախարար, Դուք համաձա՞յն եք այն կարծիքին, այն պնդմանը, որ ԵԱՏՄ անդամակցությունը կողմնորոշում է մեկ ուղղությամբ և խոչընդոտում է հարաբերությունների զարգացմանն այլ երկրների հետ: Էդվարդ Նալբանդյան. Երբ մենք անդամակցեցինք ԵԱՏՄ-ին, մենք նշեցինք, որ շահագրգիռ ենք շարունակել մեր ներգրավվածությունը նաև այլ կառույցներում, համագործակցությունը այլ երկրների հետ՝ նկատի ունենալով մեր պարտավորությունները ԵԱՏՄ-ում: Բայց սա պետք է դիտել ոչ թե որպես խոչընդոտ։ ԵԱՏՄ-ին անդամակցելու որոշումն ընդունվել էր դրա առավելություններն ի նկատի ունենալով: Հոռետեսներին կասեի, որ 2015թ. բավական խոսուն էր Հայաստանի հարաբերությունների զարգացման տեսանկյունից ոչ ԵԱՏՄ անդամ երկրների և այլ կառույցների հետ: 2015թ. ՀՀ Նախագահը պետական այց կատարեց Չինաստան, տասնյակ պայմանագրեր կնքվեցին այդ երկրի հետ, և երկու նախագահների համատեղ հռչակագիր ընդունվեց: 2015թ. մենք Միացյալ Նահանգների հետ ստորագրեցինք առևտրի և ներդրումների շրջանակային համաձայնագիրը: 2015թ. հունվարից ուժի մեջ մտավ Միացյալ Նահանգների հետ արտոնագրային ռեժիմի դյուրացման համաձայնությունը: 2015թ.-ին էր, որ Միացյալ Նահանգները կատարեցին ամերիկյան ամենախոշոր ներդրումը Հայաստանում: Եվրամիության հետ մենք, ինչպես արդեն ասացի, և դուք էլ լավ տեղյակ եք, Մոգերինիի հետ միասին մեկնարկեցինք բանակցությունները նոր շրջանակային փաստաթղթի մշակման նպատակով: Զարգացան, ընդլայնվեցին հարաբերությունները եվրոպական մի շարք երկրների հետ: Խորացան կապերը նաև այլ տարածաշրջանների երկրների հետ: Իրանի արտգործնախարարը Հայաստանում հայտարարեց, որ ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցությունը նոր հնարավորություններ և հեռանկարներ է բացում հայ-իրանական հարաբերությունների զարգացման տեսանկյունից: Այս շարքը կարելի է շարունակել: Բայց անգամ այն, ինչ ես ասացի, պարզ ցույց է տալիս, որ այդ հոռետեսությունը հիմնավորված չէր: Մենք կարծում ենք, որ համագործակցության և փոխգործակցության զարգացումը բոլորի հետ, ով շահագրգիռ է դա անել՝ այլընտրանք չունի: Մենք շարունակելու ենք քայլերն այդ ուղղությամբ: Արմենիա ՀԸ. Պարոն նախարար, մեկ ամիս առաջ վերացվել է Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցների մեծ մասը։ Այս առումով ի՞նչ նոր հեռանկարներ են բացվում հայ-իրանական հարաբերությունների տեսանկյունից: Եվ երկրորդ հարցս. Իրանը պատրաստակամություն էր հայտնել միջնորդ հանդիսանալ ղարաբաղյան կարգավորման բանակցություններում և իր ներդրումը բերել խաղաղության հասնելու նպատակով։ Ինչպե՞ս է վերաբերվում Հայաստանը այս առաջարկությանը։ Էդվարդ Նալբանդյան. Իրանի միջուկային ծրագրի շուրջ պայմանավորվածությունները միջազգային հարաբերություններում նախորդ տարվա միգուցե ամենանշանակալի ձեռքբերումներից էր: Դա հնարավոր եղավ այն քաղաքական կամքի և, ինչու ոչ, ճկուն դիվանագիտության ու կառուցողական մոտեցումների շնորհիվ, որոնք դրսևորվեցին մի կողմից` վեցնյակի և Եվրամիության, մյուս կողմից` Իրանի կողմից: Իհարկե, մեր բարեկամ, հարևան Իրանին վերաբերող շատ կարևոր նշանակություն ունեցող հարցի շուրջ պայմանավորվածությունը մեզ չէր կարող չուրախացնել: Դա նոր մեծ հնարավորություններ է բացում տնտեսական, առևտրատնտեսական համագործակցության զարգացման, ընդլայնման ու ամրապնդման տեսանկյունից: Նաև տարբեր ծրագրերի, որոնք ժամանակավորապես հնարավոր չէր առաջ շարժել՝ Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցների պատճառով, ապա սանկցիաների վերացումը, այսօր գիտեք, որ մեծ մասամբ այդ պատժամիջոցները հանված են, նոր հնարավորություններ է բացում նաև այդ ծրագրերի իրականացման տեսանկյունից: Երբ ես ասում եմ «մեր բարեկամ հարևան», դրանք սոսկ խոսքեր չեն: Իրանը այն երկիրն է, որտեղ մեծ հարգանքով են վերաբերվում Հայաստանի, մեր մշակութային ժառանգությանը, որտեղ վերականգնվում են մեր հնաշեն հուշարձանները, եկեղեցիները, դրանք ընդգրկում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում, մեծ հարգանքով են վերաբերվում այնտեղ ապրող հայ համայնքին։ Մեր համայնքը մշտապես իրեն ապահով է զգացել հարևան երկրում: Եվ սա փոխադարձ է: Կարծում եմ, և Հայաստանը և Իրանը շահագրգիռ են անել հնարավորինը, որ մեր բարեկամությունը, մեր հարաբերությունները առավել զարգանան, ամրապնդվեն: Դրա մասին էին խոսում մեր նախագահները՝ վերջերս կայացած հեռախոսազրույցի ընթացքում: Կարծում եմ, մենք ունենք մեծ ներուժ, որը կարող ենք իրացնել մեր համատեղ ջաներով: Ինչ վերաբերում է ԼՂ հիմնախնդրի կարգավորմանը վերաբերող Իրանի միջնորդության առաջարկին։ Հիմնախնդրի կարգավորման գործընթացում առաջընթաց չկա ոչ թե այն պատճառով, որ միջնորդները լավը չեն, կամ նրանք լավ առաջարկներ չեն ներկայացնում, այլ առաջին հերթին այն պատճառով, որ Ադրբեջանը չունի քաղաքական կամք: Բայց ես վստահ եմ, որ Իրանը անկեղծորեն շահագրգիռ է օր առաջ տեսնել Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի լուծումը, և մենք գնահատում ենք այն հավասարակշիռ և կառուցողական մոտեցումը, որն Իրանը ցուցաբերել է ու ցուցաբերում է այս հարցի նկատմամբ: Ա-ԹԻՎԻ. Նախորդ տարի լայնորեն ոգեկոչվեց Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցը, ինչպես արդեն նշեցիք Ձեր խոսքում՝ հազարավոր միջոցառումներ կազմակերպվեցին ողջ աշխարհում: Ինձ հետաքրքիր է, արդյոք նույն թափով, նույն տեմպով նրանք կշարունակվե՞ն նաև այս տարի, թե՞ 100-րդ տարելիցն էր պատճառը, որ այսպես լայնորեն ոգեկոչվեց: Էդվարդ Նալբանդյան. Երևի թե կարիք չկա՝ կրկին անդրադառնալու այն բոլոր բարձրաստիճան հայտարարություններին, որոնք արվել էին, այն բանաձևերին, որոնք ընդունվել էին Հայաստանի նախաձեռնությամբ, և աշխարհով մեկ կազմակերպված հազարավոր միջոցառումներին: Մի բան կարելի է հստակ ասել, որ 100-րդ տարելիցի ոգեկոչումը, որի հիշողությունները շատ վառ են, թարմ են, և մենք բոլորս դրա ականատես ենք եղել, բավական հնչեղ էր ու լսելի ամբողջ աշխարհով: Տարելիցները տարբեր են լինում: 50 տարի առաջ, երբ 50-րդ տարելիցն էր նշվում, այն ժամանակ Հայոց ցեղասպանությունը մարդկության, անցյալի մութ էջերից էր և շատ չէր արծարծվում հայկական շրջանակներից դուրս: Այսօր մենք վստահությամբ կարող ենք ասել, որ Հայոց ցեղասպանությունը համաշխարհային ճանաչում է ստացել ի շնորհիվ այն միասնական, միահամուռ ջանքերի, որոնք հայ ժողովուրդը գործադրեց այս տարիների ընթացքում: Եվ հետևողական աշխատանքը կանգ չի առնում ոչ տարելիցներից առաջ, ոչ տարելիցներին, ոչ էլ դրանցից հետո: Եվ այս առումով դա ներառում է և ճանաչում, և դատապարտում, և նոր ցեղասպանությունների, հանցագործությունների կանխարգելում: Այս ուղղությամբ շարունակվելու են հետևողական ջանքերը ոչ միայն մեր ժողովրդի կողմից, այլև՝ միջազգային հանրության հետ համատեղ: Արդեն այս տարի ապրիլին մի շարք մեծ միջոցառումներ են նախատեսված, և վստահ եմ, որ դա շարունակություն կունենա գալիք տարիների ընթացքում ևս: Երկիր Մեդիա. Հարցս վերաբերում է Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցող զարգացումներին, որոնք սպառնալիք են ողջ տարածաշրջանի համար: Արդյո՞ք մենք զգում ենք անմիջական սպառնալիք: Էդվարդ Նալբանդյան. Հայաստանը միգուցե առաջին երկրներից էր, որ բարձրաձայնեց ահաբեկիչների, ահաբեկչական խմբավորումների սպառնալիքի, վտանգի մասին՝ բոլորի համար և ոչ միայն Միջին Արևելքում: Տարիներ առաջ, երբ միջազգային բեմահարթակներում մենք բարձրաձայնում էինք, դատապարտում էինք այն հարձակումները, որոնք արվեցին Քեսաբի դեմ, պայթեցվեց Դեյր-էլ-Զորում գտնվող մեր Սրբոց Նահատակաց եկեղեցին, խոսում էինք նրանց վայրագությունների մասին ոչ միայն հայերի դեմ, այլև այլ փոքրամասնությունների, և ոչ միայն քրիստոնյա, այլ փոքրամասնությունների՝ եզդիների դեմ, և այլոց: Կային երկրներ, որոնք միանշանակ չէին վերաբերվում՝ մեղմ ասած: Եվ տարիներ առաջ` ԵԱՀԿ նախարարական խորհրդի ժամանակ, գիտեք՝ ամեն տարեվերջին կայանում է նախարարական խորհուրդը, և այդ շրջանակներում ընդունվում են բազմաթիվ փաստաթղթեր, բանաձևեր… Փաստաթղթերից մեկում, որը վերաբերում էր հենց ահաբեկչության դեմ պայքարին, Հայաստանն առաջարկում էր ներառել հստակ ձևակերպում, թե ում մասին է գնում խոսքը` ԴԱԵՇ-ի, Ալ Նուսրայի, այլ ահաբեկչական կառույցների, նաև` օտարերկրյա վարձկանների մասին: Իմիջիայլոց, մենք դրանք վերցնում էինք ոչ թե օդից, այլ ներկայացնում էինք այն ձևակերպումները, որոնք առկա են ՄԱԿ Անվտանգության խորհրդի բանաձևերում: Պատկերացրեք, որոշ երկրներ, խոսքը գնում է նույն երկրների մասին, որոնց մասին այսօր ասում են, որ դրանք աջակցում են, ֆինանսավորում են ահաբեկիչներին… Պատկերացրեք այդ երկրները ամեն կերպ փորձում էին խոչընդոտել, և չթողեցին, որպեսզի այդ ձևակերպումները ներառվեն համապատասխան բանաձևերում: Միջին Արևելքում հայ համայնքների անվտանգության, մեր մշակութային ժառանգության պաշտպանության հարցը և, ընդհանրապես, Միջին Արևելքում հայերի և քրիստոնյաների գոյատևման հարցը մեր դիվանագիտության օրակարգում կարևոր տեղ է գրավում: Լուրջ սպառնալիք կա այսօր փոքրամասնությունների, առաջին հերթին՝ քրիստոնյաների հանդեպ, ովքեր ամենախոցելին են դարձել Միջին Արևելքում: Պատկերացրեք, որ հարյուր տարի առաջ նրանց թիվը ընդհանուր բնակչության 20%-ն էր կազմում, իսկ այսօր 7-8 անգամ նվազել է: Սպառնալիք կա, որ ընդհանրապես քրիստոնյա չի մնա մի տարածաշրջանում, որը քրիստոնեության բնօրրանն է եղել, և ոչ միայն քրիստոնեության: Ընդհանրապես, Միջին Արևելքը միշտ տարբերվում էր իր մշակութային, կրոնական բազմազանությամբ, և հայերը կազմում էին այդ խճանկարի բաղկացուցիչ մասը: Դրա պատճառներից մեկն էր, որ Միջին Արևելքի շատ երկրներում հանդուրժողականություն կար, համակեցության տրամադրություն, մոտեցում կար։ Չմոռանանք, որ բազմաթիվ արաբական երկրներում ընդունեցին Ցեղասպանությունից մազապուրծ եղած մեր հայրենակիցներին: Իսկ ի՞նչ է կատարվում այսօր: Թշնամանք, այլատյացություն, անհանդուրժողականություն ոչ միայն տարբեր կրոնների միջև, այլ նաև նույն կրոնի տարբեր ճյուղերի միջև: Եվ դա պարարտ հող է ստեղծում ահաբեկչության, ծայրահեղականության համար: Այստեղ միայն ուժի միջոցով չէ, որ կարելի է զսպել կամ արմատախիլ անել ահաբեկչությունը: Այս իմաստով Հայաստանը նախաձեռնող է եղել և մասնակցել է տարբեր միջազգային հարթակներում համաժողովներին, միջոցառումներին, քննարկումներին՝ լինի դա Նյու Յորքում, Ժնևում կամ Փարիզում, որոնք վերաբերում էին Միջին Արևելքում փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանությանը և ահաբեկչության դեմ պայքարին: Հայաստանը չի կարող անտեսել այն, ինչ տեղի է ունենում իր անմիջական հարևանությամբ: Մենք միջազգային հանրության ջանքերին մեր լուման, մեր նպաստն ենք բերել, որպեսզի շարունակենք համատեղ պայքարն այս չարիքի դեմ: Հանրային հեռուստատեսություն. Պարոն Նալբանդյան, եթե թույլ տաք, վերադառնալով արցախյան կարգավորման թեմային, փաստորեն, մենք ունեցանք անցած տարի ընդամենը մեկ հանդիպում, ակնհայտ դինամիկայի անկում, եթե շատ հակիրճ՝ սա ինչի՞ ցուցիչ է: Էդվարդ Նալբանդյան. Միջազգային հանրությունը, միջնորդները, Հայաստանը, ցավոք, շատ մեծ ուժ են վատնում՝ ուղղված ոչ թե հիմնախնդրի կարգավորման բանակցային գործընթացի առաջ մղման, այլ Ադրբեջանին խելքի բերելուն, թույլ չտալուն, որ նա առավել սրի իրավիճակը, խոչընդոտի հիմնախնդրի կարգավորման միջազգային հանրության ջանքերը: Դա գլխավոր պատճառներից է։ Վերջին տարվա ընթացքում մի քանի հայտարարություն արեցին։ Մեր հանրային կարծիքի, մեր մամուլի կողմից էլ ասվում էր, որ հասցեական չեն այդ հայտարարությունները, շատ ընդհանրական են։ Բայց անգամ այդ ընդհանրական հայտարարությունների մեջ էլ ակնհայտ էր, թե ում են դրանք ուղղված: Այլ բան է, որ Ադրբեջանը ձևացնում էր, թե որևէ ձևով դա իրեն չի վերաբերում: Եռանախագահները ստիպված էին բացեիբաց ասել, որ հենց Ադրբեջանին են կոչ անում վերահաստատել հանձնառությունը հիմնախնդրի բացառապես խաղաղ ճանապարհով, բանակցությունների միջոցով կարգավորման համար։ Դա արվեց անցյալ տարվա հունվարին, դա արվեց սեպտեմբերին Նյու Յորքում, դա արվեց դեկտեմբերին Բելգրադում: Եվ ի՞նչ եղավ: Ադրբեջանը վերահաստատե՞ց: Իհարկե ոչ։ Եռանախագահները կոչ էին անում՝ հարգել հրադադարի և հրադադարի ամրապնդման՝ 1994թ. մայիսին և 1995թ. փետրվարին կնքված եռակողմ համաձայնագրերը, որոնք չունեն ժամանակային ինչ-որ սահմանափակում: Ի՞նչ արեց Ադրբեջանը, հարգե՞ց: Իհարկե ոչ։ Եռանախագահները խստորեն քննադատում էին ծանր հրետանու օգտագործումը: Ո՞վ է օգտագործում: Գիտեք, երբ ասվում է, որ պետք է ստեղծել հրադադարի խախտումների հետաքննության մեխանիզմ… Բայց ծանր հրետանու օգտագործման պարագայում, բոլորին էլ ակնհայտ է, թե ով է այն օգտագործել: Այստեղ ինչ-որ մեծ հետաքննություններ պետք չէ անել, որ պարզ լինի, թե ով է օգտագործել: Եռանախագահներն էլ գիտեն, թե ով է անում: Ադրբեջանն ըմբռնե՞ց այդ քննադատությունը։ Իհարկե ոչ։ Եռանախագահները կոչ արեցին վերջ տալ համանախագահներին քննադատելուն: Ադրբեջանը լսե՞ց։ Իհարկե ոչ. շարունակում է նրանց քննադատել ամենաբարձր մակարդակով: Եռանախագահությունն այն ձևաչափն է, որն ունի ԵԱՀԿ-ի բոլոր անդամ երկրների մանդատը։ ԵԱՀԿ-ն կառույց է, որտեղ կոնսենսուսի սկզբունքն է գործում, այսինքն՝ բոլոր անդամ երկրները, այդ թվում՝ Ադրբեջանը, տվել են այդ մանդատը: Ադրբեջանը մի կողմից տվել է այդ մանդատը, մյուս կողմից՝ խանգարում է այդ աշխատանքին: Սեպտեմբերին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի շրջանակներում Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների միջև համանախագահների միջնորդությամբ կայացած հանդիպմանը եռանախագահները կոչ արեցին համաձայնություն տալ հետաքննության մեխանիզմի ստեղծմանը: Համանախագահները ստիպված էին հրապարակավ հայտարարել, որ Հայաստանը իր համաձայնությունը տվել է, իսկ Ադրբեջանին կոչ էին անում նույնպես համաձայնել: Ի՞նչ եղավ. Ադրբեջանը մերժեց։ Բեռնի հանդիպման արդյունքում ոմանց մոտ սպասում կար, թե Ադրբեջանը դրական արձագանք կարող է տալ մեխանիզմի ստեղծմանը։ Ի՞նչ եղավ։ Բեռնից մի քանի օր անց Ադրբեջանը վերահաստատեց իր մերժումը։ Բաքվի այս բոլոր ապակառուցողական քայլերը, պետք է զսպել, որպեսզի համապատասխան պայմաններ ստեղծվեն բանակցային գործընթացն առաջ մղելու համար: Չկա միջազգային ասպարեզում որևէ հիմնախնդիր, որի վերաբերյալ Միացյալ Նահանգները, Ռուսաստանը և Ֆրանսիան ամենաբարձր՝ նախագահների մակարդակով միջազգային հանրության կարծիքը արտացոլող հինգ համատեղ հայտարարություն արած լինեն, որոնք մանրամասն ներառում են այն սկզբունքներն ու տարրերը, որոնց հիման վրա պետք է կարգավորվի հիմնախնդիրը: Գիտեք մեր դիրքորոշումն այս կապակցությամբ, գիտեք Ադրբեջանի դիրքորոշումը։ Բայց ոմանց մոտ չկա հստակ պատկերացում, որ այս ամենը հենց Ադրբեջանն է մերժում։ Մայիսին Արևելյան գործընկերության Ռիգայի գագաթաժողովին նախատեսված էր ընդունել եզրափակիչ հռչակագիր, որը չէր վերաբերում հակամարտությունների կարգավորմանը, այլ վերաբերում էր Եվրամիության և Արևելյան գործընկերության երկրների հետագա փոխգործակցությանը: Սակայն մեկ պարբերություն կար, որտեղ շատ ընդհանրական ձևով խոսվում էր հակամարտությունների լուծման մասին, ներառյալ նաև՝ Լեռնային Ղարաբաղի: Ի՞նչ էր ասվում: Ուղղակի հղում էր կատարվում համանախագահող երկրների՝ Միացյալ Նահանգների, Ռուսաստանի և Ֆրանսիայի նախագահների կողմից արված հինգ հայտարարություններին՝ որպես հիմնախնդրի կարգավորման հիմք: Ի՞նչ պատահեց: Ադրբեջանի պատվիրակությունը որոշեց լքել գագաթաժողովի սրահը: Ադրբեջանի արտգործնախարարը, ուրիշ խոսք չես կարող գտնել, ուղղակի փախավ սրահից: Եվ բոլորն ասում էին՝ «հետ բերեք Ադրբեջանի արտգործնախարարին»: Սրահում մնացած Ադրբեջանի դեսպանը կարդաց նախապես պատրաստված հայտարարությունը այն մասին, որ Ադրբեջանը չի կարող հավանություն տալ այդ հռչակագրին, որը նախատեսված էր ընդունել կոնսենսուսով։ Փաստորեն, Եվրամիության անդամ 28 երկիր և Արևելյան գործընկերության անդամ երկրները՝ բացի Ադրբեջանից, տվել էին իրենց հավանությունը ամբողջ հռչակագրին, ներառյալ՝ Ղարաբաղին վերաբերող պարբերությանը։ Պետությունների ղեկավարները շուրջ քառասուն րոպեով ստիպված էին ընդհատել գագաթաժողովը։ Ինչի՞ պատճառով։ Որովհետև Ադրբեջանը դեմ էր որևէ հղման՝ համանախագահող երկրների նախագահների հինգ հայտարարություններին: Եվ միայն Դոնալդ Տուսկի՝ Ադրբեջանի ղեկավարության հետ հեռախոսազրույցի արդյունքում հնարավոր եղավ ընդունել հռչակագիրը՝ շրջանցելով Ադրբեջանի առարկությունը։ Շատերը մոտենում էին և ասում, որ պատկերացնում են՝ ինչքան դժվար է մեզ խոսել այդ հարևանների հետ: Ամբողջ աշխարհը մի բան է ասում, իրենք՝ լրիվ ուրիշ բան: Բայց փորձում են իրենց ժողովրդին ներկայացնել, թե միջազգային հանրությունը իրենց է պաշտպանում: Այս պատճառով է որ, չի հաջողվում դինամիկա հաղորդել բարձրաստիճան հանդիպումներին, բանակցային գործընթացին։ Ադրբեջանն ամեն ինչ անում է, որպեսզի ձախողի եռանախագահների ջանքերը, ձախողի այն ձևաչափը, որի շրջանակներում ընթանում է բանակցային գործընթացը և որտեղ իրենք չեն կարողանում իրենց միակողմանի դիրքորոշումները ըմբռնելի և ընդունելի դարձնել։ Սա է պատճառը։ Բայց այլընտրանք չկա, մենք շարունակելու ենք եռանախագահների հետ համատեղ մեր ջանքերն՝ ուղղված հիմնախնդրի բացառապես խաղաղ կարգավորմանը: Մոտակա օրերին նախատեսված է նոր հանդիպում եռանախագահների հետ, պայմանավորվածությունը ձեռք է բերվել։ Ջանքերը շարունակվելու են: Tert.am. Պարոն Նալբանդյան, պաշտոնապես մեկնարկել են Եվրամիության և Հայաստանի միջև նոր փաստաթղթի շուրջ բանակցությունները։ Ի՞նչ հեռանկարներ կան այս առումով Հայաստանի առջև, ի՞նչ եք սպասում։ Էդվարդ Նալբանդյան. Նախ և առաջ, այո, մենք մեկնարկեցինք բանակցությունները, և դրանից հետո անմիջապես կայացավ բանակցությունների առաջին փուլը: Կարող եմ ասել, որ պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել հետագա փուլերի ժամանակացույցի վերաբերյալ: Նախապատրաստվում են նոր բարձրաստիճան այցելություններ, որոնք լինելու են թե Երևան, թե Բրյուսել, որոնց արդյունքում մենք կարող ենք նոր պայմանավորվածություններ ձեռք բերել՝ տարբեր ուղղություններով մեր փոխգործակցությունը, մեր հարաբերությունները առաջ մղելու համար: Մեկ բան ակնհայտ է, որ Հայաստանը բազմիցս ասել է և մնում է այդ դիրքորոշմանը, որ ԵՄ հետ մենք պատրաստ ենք շարունակել ընթանալ առաջ, ամրապնդել, խորացնել մեր համագործակցությունը բոլոր հնարավոր ուղղություններով, ոլորտներում, ձևաչափերում, որքանով, որ Եվրամիությունը պատրաստ կլինի դրան՝ իհարկե, նկատի ունենալով մեր հանձնառություններն այլ ինտեգրացիոն գործընթացներում: Արմենպրես. Պարոն նախարար, բազմիցս խոսվել է այն մասին, որ բանակցային սեղանի շուրջ վերադառնա Լեռնային Ղարաբաղը: Արդյո՞ք այս մասին բանակցությունների ընթացքում միջնորդները բարձրաձայնում են: Եվ արդյո՞ք հնարավոր է մոտ ապագայում Ադրբեջանի ապակառուցողական քաղաքականության պարագայում այս հարցը սուր դրվի: Եվ նաև մի փոքրիկ այլ հարց: Բացվել է արտգործնախարարության շենքը։ Ի՞նչ զգացողություններով եք տեղափոխվելու և ե՞րբ կլինի այդ գործընթացը, այսինքն՝ ե՞րբ եք շարունակելու աշխատանքներն արդեն նոր շենքում: Էդվարդ Նալբանդյան. Դուք ասում եք՝ եթե Ադրբեջանը շարունակի իր ապակառուցողական կեցվածքը, արդյո՞ք հնարավոր կլինի Ղարաբաղին ներգրավել բանակցություններում: Ո՞ւմ հետ: Ղարաբաղը պետք է բանակցի Ադրբեջանի հետ: Եթե Ադրբեջանն իր ապակառուցողական կեցվածքն է շարունակելու, դժվար կլինի բանակցային գործընթացն ընդհանրապես առաջ մղել: Վերջերս Ռուսաստանի ԱԳ նախարարը հիշատակեց այն աշխատանքային փաստաթղթերը, որ քննարկվել են կողմերի միջև այս տարիների ընթացքում։ Բոլոր այդ փաստաթղթերում հստակ նշված է, որ Ղարաբաղի ներկայացուցիչները պետք է մասնակցեն հիմնախնդրի կարգավորման ոչ միայն վերջնական փուլին, այլև տարբեր փուլերին։ Սա ակնհայտ է: Ինչ վերաբերում է նոր շենք տեղափոխվելուն։ Իհարկե, գիտեք, այս շենքի հետ էլ կապված մենք շատ ջերմ զգացմունքներ, հիշողություններ, հույզեր ունենք։ Սա շատ խորհրդանշական վայր է՝ Հանրապետության հրապարակի վրա։ Բայց սա առաջին շենքը չէ, որ արտգործնախարարությունը տեղակայվել է։ Կարծեմ արդեն երրորդ շենքը կլինի: Տարբերությունն այն է, որ նոր շենքը կառուցվել է հատուկ նկատի ունենալով ԱԳՆ ֆունկցիոնալ և նաև ներկայացուցչական առանձնահատկությունները, պահանջները։ Շատ ավելի հարմարավետ, ներկայանալի շենք է։ Տեղափոխումը լինելու է մի քանի օրից։ Տեղափոխվում ենք այն նույն զգացմունքներով, ինչպես որ որևէ ընտանիք տեղափոխվում է նոր բնակարան, նոր շենք: Ինչո՞ւ եմ ասում ընտանիք, որովհետև մեր դիվանագետները թե արտգործնախարարության կենտրոնական ապարատում, թե դեսպանություններում ապրում և գործում են որպես մեկ ընտանիք։ Շատ անգամ շատ ավելի ժամանակ ենք անցկացնում աշխատատեղերում, քան մեր ընտանիքներում։ Բավական լավ տրամադրություններով ենք տեղափոխվում նոր շենք: Օգտվելով առիթից՝ ես կցանկանայի նորից շնորհակալություն հայտնել բարձրագույն ղեկավարությանը, նաև՝ ճարտարապետներին, շինարարներին, բոլոր նրանց, ովքեր հնարավոր դարձրին այս թամանյանական ոճի նոր շենքի ծրագրի իրականացումը: Sputnik-Արմենիա. Պարոն նախարար, Նախագահի վերջին հայտարարությունը ՀԱՊԿ գագաթաժողովում բավականին սուր էր՝ կապված այն բացերի հետ, որոնք կան կազմակերպությունում: Եվ Հայաստանն արդեն դարձել է այդ կազմակերպությունում նախագահող երկիր: Ի՞նչ է անում Հայաստանը, որպեսզի այդ բացերը լրացվեն: Էդվարդ Նալբանդյան. Հայաստանը միշտ էլ նախաձեռնողական և ակտիվ է եղել ՀԱՊԿ-ում։ Մենք միշտ փորձել ենք անել հնարավորը, բերել մեր նպաստը այս կառույցի՝ ՀԱՊԿ-ի առավել արդյունավետ դարձնելու գործին: Իհարկե, ստանձնելով նախագահությունը, մենք առավել պատասխանատվություն ենք զգում՝ լրացուցիչ ջանքեր գործադրելու, կատարելագործելու կառույցը, ապահովելու կազմակերպության բնականոն աշխատանքը, անդամ երկրների՝ կառույցին անդամակցությունից բխող պարտավորությունների լիակատար իրականացումը, և, իհարկե, նպաստելու արտաքին քաղաքականության ոլորտում համադրման առավել կատարելագործված մեխանիզմների ստեղծմանը: Բայց, բնականաբար, սա միայն մեկ նախագահության խնդիր չէ: Եվ կասեի, որ սա շարունակական գործընթաց է, որը պահանջում է շարունակական ջանքեր և հետևողականություն բոլոր անդամների կողմից: Մեր կողմից, ինչպես և նախկինում, ինչպես մեր նախագահության ընթացքում և դրանից հետո, լինելու ենք ակտիվ և նախաձեռնող: Առավոտ. Պարոն նախարար, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը վերջերս հանդես եկավ Ղարաբաղի և Հայաստանի նկատմամբ իր ռազմատենչ հայտարարություններով: Հայաստանին կրկին մեղադրեց «օկուպացիայի» մեջ, տարածքների վերադարձի պահանջ ներկայացրեց: Նման հայտարարություններն, ըստ Ձեզ, բացասական ազդեցություն ունենո՞ւմ են բանակցային գործընթացի վրա: Էդվարդ Նալբանդյան. Գիտեք, Ադրբեջանի ղեկավարությունը բազմիցս այդ կարգի հայտարարություններ է անում. մի կողմից ոնց-որ նոր բան չկա, մյուս կողմից` ինչի մասին են իրենք խոսում. փաստորեն, ընդունում են, որ Ադրբեջանը ղարաբաղյան հիմնախնդրի վերաբերյալ իր կեցվածքով չի վայելում եռանախագահող երկրների, համապատասխանաբար՝ միջազգային հանրության աջակցությունը: Եվ այս անգամ շատ ավելի հեռուն են գնացել՝ հայտնելով իրենց կարծիքը, թե եռանախագահները ինչու այս հարցում Բաքվին չեն աջակցում: Իհարկե, Ադրբեջանի ղեկավարությունը չի կարող ասել, որ չեն աջակցում հենց իրենց ապակառուցողական քաղաքականության պատճառով։ Դժվար է պատկերացնել ինչ են ասում, բայց պնդում են, որ եռանախագահող երկրները իսլամաֆոբ են, ու այդ պատճառով Ադրբեջանին չեն աջակցում: Սխալ է չգիտակցել, որ կրոնական այս գործոնի շահարկումը, հատկապես՝ ներկա պայմաններում, շատ վտանգավոր է: Իհարկե, առաջին անգամ չէ, որ Բաքուն փորձում է դա անել։ Իրենք պնդում են, որ Ադրբեջանը բազմամշակութային, ամենահանդուրժողական երկիրն է, որը կարող է օրինակ ծառայել ամբողջ աշխարհին։ Ավելին, պնդում են, որ Ադրբեջանը միակն է: Դե իհարկե՝ «Քիզ նման, քիզ նման, ո՞վ կա Ադրբեջանի նման աննման»: Բայց իհարկե, իրենք միայնակ են: Որովհետև իրենց տոլերանտությունը միայն իրենք կարող են ընկալել որպես հանդուրժողականություն։ Մեծ շոուներ, համաժողովներ կազմակերպելով Բաքվում՝ փորձում են Ադրբեջանը ներկայացնել արհեստական գույներով։ Ասում են, որ մարդու իրավունքների իմաստով Ադրբեջանում ամեն ինչ իդեալական է, իսկ որ ողջ աշխարհը քննադատում է Ադրբեջանին, դա Հայաստանի ձեռքի գործն է: Ըստ իրենց՝ Հայաստանն է մեղավոր, որ մարդու իրավունքների իրավիճակը քննադատվում է աշխարհի կողմից, Հայաստանն է մեղավոր, որ Եվրոպական խորհրդարանը, ԵԽԽՎ-ն հատուկ բանաձևեր են ընդունում Ադրբեջանում մարդու իրավունքների իրավիճակի վերաբերյալ: Հայաստանն է մեղավոր, որ Ադրբեջանից նավթը ավելի քիչ է արտահանվում, Հայաստանն է մեղավոր, որ Եվրատեսիլին, Եվրոպական խաղերին Ադրբեջան եկած հյուրերը տեղում ծանոթանում են իրավիճակին և իրենց քննադատական ձայնն են բարձրացնում։ Դե, իհարկե, նրանց հայերն են ուղարկել։ Պնդում են, որ Ադրբեջանում ընդդիմադիրները հայ լրտեսներ են, իսկ այն տեղական օլիգարխները, ովքեր կորցնում են իրենց ղեկավարության հովանավորությունը, հայկական ծագում ունեն։ Այսինքն, շատ պարզունակ մոտեցում է՝ ամեն ինչում մեղավոր են հայերը: Յոթ երգ գիտեն, յոթն էլ հայերի մասին։ Սա ոչ ադեկվատ, իհարկե, մոտեցում է, և այդ ոչ ադեկվատ մոտեցումն են ցուցաբերում նաև բանակցային գործընթացում։ Պանորամա. Պարոն Նալբանդյան, միջազգային հանրության կողմից սուր քննադատություն է հնչում Ադրբեջանում մարդու իրավունքների ոտնահարումների վերաբերյալ: Արդյո՞ք այդ վիճակը Ադրբեջանում ազդում է ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման վրա: Էդվարդ Նալբանդյան. Ես, փաստորեն, պատասխանեցի այդ հարցին և չէի ցանկանա ավելի մանրամասների մեջ մտնել։ Հատկապես, որ Ադրբեջանը պնդում է որ ամեն ինչում մենք ենք մեղավոր, մենք ենք դրդում: Թողնենք միջազգային հանրությանը, միջազգային կառույցներին իրենց կարծիքները հայտնեն անաչառ ձևով` առանց Հայաստանի կողմից միջամտության: ԳԱԼԱ. Պարոն Նախարար, երեկ Ազգային ժողովում պատգամավոր Նիկոլ Փաշինյանը կասկածներ հայտնեց, որ Մարդու իրավունքների պաշտպան Կարեն Անդրեասյանի հրաժարականը դրդված է եղել դեսպան Միքայել Մինասյանի կողմից, քանի որ իրենք հակասություններ են ունեցել: Արդեն դեսպանի հետ խոսե՞լ եք այս հարցի հետ կապված: Վերջինս հերքե՞լ է, հաստատե՞լ է, ինչպե՞ս է մեկնաբանել այս մեղադրանքները, և Միքայել Մինասյանի շուրջ այսպիսի սկանդալային պատմությունները ԱԳՆ վարկանիշի վրա չե՞ն ազդում արդյոք: Էդվարդ Նալբանդյան. Նախ և առաջ ես չգիտեմ դեսպան Միքայել Մինասյանի հետ կապված որևէ սկանդալային ասեկոսե: Երևի ճիշտ չեք պատկերացնում, կարծում եք որ ԱԳ նախարարը ամեն ասեկոսեների կապակցությամբ պետք է պարզի՝ արդյոք նման բան եղել է, թե ոչ: Այնքան աբսուրդ բաներ են խոսում, որ տարօրինակ կլինի հարցնել կամ քննարկել դրանք: Yerevan.Today. Պարոն նախարար, հիշում ենք՝ Նախագահը և վարչապետը մարզահամերգային համալիրում հրավիրեցին դիվանագիտական կորպուսի ներկայացուցիչներին: Այդ ժամանակ, կարծես թե, հանձնարարականը հստակ էր՝ աշխատել ներդրումներ ներգրավվել: Կխնդրեի ներկայացնել՝ այդ ուղղությամբ ի՞նչ ունենք գետնի վրա իրական, ո՞ր դեսպաններն են, որ կատարել են հստակ հանձնարարականները և լավ են կատարել, և ինչպե՞ս է դա դրսևորվում, ովքե՞ր են թերացել, և ո՞րն է թերացման պատճառը: Եվ եթե կարելի է, անընդհատ նշում եք, որ Ադրբեջանի ապակառուցողական պահվածքի հետևանքով է այս ամեն ինչը՝ բանակցային գործընթացում հապաղումներ և այլն: Ձեր պատկերացմամբ՝ ի՞նչը կստիպի Ադրբեջանին նորից ակտիվորեն ներգրավվել բանակցային գործընթացում և ավելի կառուցողական լինել. միգուցե մեկ-երկու, չգիտեմ, շրջանների կորուստը կամ մեկ-երկու հրթիռի արձակու՞մը: Էդվարդ Նալբանդյան. Դեսպանների վերաբերյալ հարցով։ Տարօրինակ է կարծել, որ մամլո ասուլիսի ժամանակ արտգործնախարարը պետք է թերացած դեսպանների թերությունները հրապարակավ մամուլին հայտնի, կամ էլ նրանց, ովքեր լավ են աշխատել, մամուլով ասի՝ շնորհակալություն: Ցանկացած ղեկավար իր աշխատակիցների հետ աշխատանքային շփումների ընթացքում է այդ հարցերը քննարկում: Նրանք, ովքեր թերանում են, եթե դրա կարիքն է լինում, չեն մնում իրենց տեղերում, փոխվում են։ Իսկ հաջողվածները շարունակում են իրենց աշխատանքը։ Ես վերջերս ինչ-որ թերթում մի շարք դեսպանների լուսանկարներ տեսա, և մեկնաբանություն, թե բոլորը վատ են աշխատում: Դա մի փոքր մազոխիզմի է նմանվում, ներողություն այս խոսքի համար: Այդ քննադատությունները պետք է իսկապես հիմնված լինեն լուրջ վերլուծությունների կամ լուրջ պատկերացումների վրա, թե ինչ է արվում, և ինչ չի արվում: Ես բազմիցս ասել եմ և հիմա էլ կկրկնեմ, որ դիվանագիտությունը սարցալեռան է նման. այն, ինչ արվում է, դրա մեծ մասը չի երևում: Եվ դա ճիշտ է, որ չերևա: Պատկերացնո՞ւմ եք ամեն ինչի մասին թմբկահարել։ Գոռգոռալով չէ, որ առաջ է մղվելու մեր գործը: Մեկ անգամ ևս կրկնեմ, որ դիվանագետի վրա քար գցելն անբարոյական է, որովհետև դիվանագետը նույն զինվորն է արտաքին ասպարեզում, և մեջքից խփելը լավ բան չէ, հատկապես այն ձևով, որ ոմանց կողմից արվում է: Ազատություն ռադիոկայան. Երկու հարց ունեմ Ձեզ, պարոն նախարար: Երբ խոսքը գնում է ղարաբաղյան հակամարտության մասին, ինչո՞ւ Հայաստանի դաշնակիցները՝ Ռուսաստանը, ՀԱՊԿ-ն չեն արձագանքում: Հայաստանի իշխանությունները, սովորաբար, ասում էին, որ այս հարցում դաշնակիցների արձագանքման կարիքը չունենք, որովհետև ինքներս ենք կարողանում հակառակորդին, թշնամուն արժանի հակահարված տալ: Բայց իմ գործընկերը հիշատակեց ՀԱՊԿ նախորդ գագաթաժողովում Նախագահի հայտարարությունը, միգուցե՝ քննադատությունը, այնուամենայնիվ, մեզ հուշում է, որ ակնկալիքներ ունենք մեր դաշնակիցներից: Հարցս հետևյալն է. ի՞նչ փոխվեց Նախագահի քննադատությունից հետո ՀԱՊԿ դիրքորոշման մեջ, արդյո՞ք ՀԱՊԿ-ն շարունակելու է նույն կերպ չեզոք կամ ընդհանրապես չարձագանքել: Եվ երկրորդ հարցը, պարոն նախարար, Իրանի հետ է կապված: Եթե չեմ սխալվում, վերջերս ՀՀ պաշտպանության փոխնախարարը հայտարարեց, որ, կարծես թե, ռազմաքաղաքական առումով ինչ-որ հեռանկարներ են բացվում: Այդ առումով ի՞նչ կարող եք ասել: Այսինքն՝ Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցների վերացումից հետո ոչ տնտեսական, այլ՝ ռազմական, քաղաքական բնագավառում ի՞նչ նորություններ կարող ենք սպասել Հայաստան-Իրան հարաբերությունների առումով: Էդվարդ Նալբանդյան. Նախևառաջ, մինչև Ձեր հարցի պատասխանին անցնելը, մի փոքրիկ կտոր էլ մնաց, որ չպատասխանեցի: Ձեզնից առաջ հարց տվող լրագրողը հարցնում էր՝ ինչը կարող է ստիպել Ադրբեջանին լինել առավել կառուցողական, վերադառնալ բանակցային սեղանի շուրջ: Միջազգային հանրությունը հենց դրանով է զբաղված՝ Ադրբեջանին խելքի բերելով: Արդյոք դա հնարավոր կլինի, թե ոչ, տեսնենք։ Որոշ երկրներ ինչ-ինչ պատճառներով հայտարարություններ են անում, ձևակերպումներ են ներառում այն փաստաթղթերի մեջ, որոնք ընդունվում են Ադրբեջան այցելությունների ժամանակ կամ Ադրբեջանի ղեկավարների՝ այդ երկրներ այցելությունների ժամանակ, որոնք պատրանք են ստեղծում Ադրբեջանի ղեկավարության մոտ, թե այդքան էլ միահամուռ չէ միջազգային հանրության մոտեցումը հիմնախնդրի կարգավորման գործում: Իրանի միջուկային հիմնախնդրի շուրջ բանակցությունների հաջողության գրավականը, ինչպես արդեն նշեցի, առաջին հերթին այն կառուցողական մոտեցումն էր, ճկուն դիվանագիտությունը և քաղաքական կամքը, որ կար Իրանի կողմից։ Բայց նաև չափազանց մեծ կարևորություն ուներ այն, որ միջազգային հանրությունը միահամուռ և միասնական մոտեցում ուներ։ Եվ դա ցույց տվեց, որ բանակցությունների միջոցով հնարավոր է լուծել ամեն ինչ, անգամ ամենակնճռոտ հիմնախնդիրները։ Ղարաբաղյան հիմնախնդրի պարագայում համանախագահ երկրները միասնական մոտեցում ունեն։ Միջազգային ասպարեզում շատ քիչ հիմնախնդիրներ կան, որոնց վերաբերյալ այդ երկրների նախագահները համատեղ հինգ հայտարարությամբ հանդես գան։ Բայց կարևոր է նաև, որ միջազգային հանրության կողմից բացառություններ չլինեն, բոլորն արտահայտեն միասնական դիրքորոշում: Դուք տեսնում եք՝ ինչ է պատահում։ Ադրբեջանը ձևացնում է, որ օրինակ ԵԽԽՎ-ում ինչ-որ երկրներ իրենց են աջակցում: Բայց, իրականում, երկրների կարծիքը արտահայտվում է Եվրախորհրդի նախարարների կոմիտեի կողմից: Իսկ ԵԽԽՎ-ի կարծիքը, ԵԽԽՎ պատգամավորների կարծիքն է, այլ ոչ ԵԽ անդամ երկրների։ Ադրբեջանի մոտ պատրանք է առաջանում և իրենք իրենց փորձում են խաբել։ Գիտեք, ասում են՝ եթե սուտ ասվի և այդ սուտը մի քանի անգամ կրկնվի, տպավորություն է ստեղծվում, թե այդ սուտը իրականություն է։ Իրականում, այդ սուտը ճշմարտություն է թվում միայն նրանց աչքերում, ովքեր այդ սուտը հորինել են։ Որևէ ուրիշին դա չի կարող տպավորել: Թե երբ Ադրբեջանում դա կգիտակցեն, մեծ հարց է։ ՀԱՊԿ-ին վերաբերող հարցի կապակցությամբ։ Դուք ինձ արդեն հինգերորդ անգամ եք նույն հարցը տալիս։ Որևէ տեղ, անգամ փողոցում, երբ տեսնում եք, նույն հարցն եք տալիս։ Երևի ՀԱՊԿ-ի հետ ինչ-որ խնդիրներ ունեք: Այսօր այդ հարցին ես արդեն պատասխանեցի: Կարծեմ Ժվանեցկին էր ասում. «Так и не услышали начальника транспортного цеха»: Այսօր ՀԱՊԿ-ի մասին ես մանրամասն ասացի, որ մենք միշտ էլ այդ ուղղությամբ նախաձեռնողական ենք եղել, ու, ստանձնելով նախագահությունը, առավել մեծ պատասխանատվություն ենք զգում՝ շարունակելու այդ ուղղությամբ աշխատանքը: Սակայն դա մեկ երկրի նախագահության հարց չէ։ Սա շարունակական կատարելագործման գործընթաց է։ Պետք է նկատի ունենանք, որ արտաքին քաղաքականության համադրման իմաստով, ինչպես նաև այլ ուղղություններով աշխատանքը ավելի կատարելագործված, առավել արդյունավետ դարձնելու իմաստով պահանջվում է հետևողական, շարունակական աշխատանք, ինչպես նաև հետևողականություն բոլոր անդամ երկրների կողմից: Բայց նաև Ձեզ հիշեցնեմ ինչի մասին ես մեկ անգամ արդեն պատասխանել էի Ձեզ, բայց Դուք միգուցե մոռացել եք։ ՀԱՊԿ գագաթաժողովների և ԱԳ նախարարների հանդիպումների արդյունքում չորս փաստաթուղթ է ընդունվել, որտեղ արտացոլված է նաև ՀԱՊԿ երկրների դիրքորոշումը ղարաբաղյան հիմնախնդրի վերաբերյալ։ Այդ փաստաթղթերում հստակորեն նշված են հիմնախնդրի կարգավորման սկզբունքները, որոնք արտացոլում են Մինսկի խմբի համանախագահների և մեր մոտեցումները։ ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղար Նիկոլայ Բորդյուժան բազմիցս համապատասխան հայտարարություններ արել է նաև քարտուղարության անունից։ Ինչ վերաբերում է երկրորդ հարցին, Իրանը մեր բարեկամ հարևան երկիրն է։ Իրանի հետ մենք տարբեր ոլորտներում, հնարավոր ուղղություններով ցանկանում ենք փոխշահավետ համագործակցությունը զարգացնել։ Ես արդեն նախորդ պատասխաններից մեկում բավականին դրական խոսեցի այն հեռանկարների և հնարավորությունների մասին, որ առկա են մեր երկու բարեկամ երկրների հարաբերությունները ամրապնդելու և զարգացնելու իմաստով: 1in.am. Պարոն նախարար, Դուք խոսեցիք նաև հայ-ամերիկյան հարաբերությունների մասին: Այս իմաստով կխնդրեի մեկնաբանել կամ գնահատել ԱՄՆ նախագահի վերջին հայտարարությունը, որ ամերիկյան ներդրումների մակարդակի պատմական բարձրացումը դեռ սկիզբն է: Ի՞նչ ակնկալիքներ կարող է ունենալ Հայաստանի տնտեսությունն այս առումով: Ավելի լայն իմաստով կարելի՞ է ասել, որ ԱՄՆ-ի հետաքրքրությունը ինչ-որ առումով մեծանում է Հարավային Կովկասի, և, մասնավորապես, Հայաստանի նկատմամբ: Էդվարդ Նալբանդյան. ԱՄՆ-ի հետ ես հիշատակեցի, որ բավական խոստումնալից զարգացումներ են եղել 2015թ.։ Հիշատակեցի Առևտրի և ներդրումների շրջանակային համաձայնագրի կնքման մասին, որը տեղի ունեցավ Հանրապետության Նախագահի՝ Վաշինգտոն այցի ընթացքում: Արդեն այդ համաձայնագրի դրույթներից ելնելով կայացել է առաջին համատեղ խորհուրդի նիստը: Այս համաձայնագիրը մենք պատրաստում, քննարկում էինք գրեթե 20 տարի, և ես ուրախ եմ, որ երկու տարի առաջ՝ պետքարտուղար Քերրիի հետ Վաշինգտոնում հանդիպման ժամանակ, պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց, որ ստորագրվելու է համաձայնագիրը: Եվ դա իրականություն դարձավ: Այդ նույն հանդիպման ժամանակ մենք պայմանավորվեցինք, որ երկու երկրների միջև մուտքի արտոնագրային ռեժիմը դյուրացվելու է: Պայմանավորվեցինք, և դա իրականություն դարձավ: Առևտրի և ներդրումների շրջանակային համաձայնագիրը միայն փաստաթուղթ չէ, այլ բավական կարևոր պայմանավորվածություն է, որը հնարավորություններ է բացում այս ոլորտում առավել խորը համագործակցության, փոխգործակցության զարգացման համար: Միգուցե դա այն պատճառով էր, որ շատ կարևոր ներդրում կատարվեց Միացյալ Նահանգների կողմից, առաջին խոշոր ներդրումը: Միգուցե նաև դրա շնորհիվ հնարավոր եղավ կնքել այս համաձայնագիրը: Անցյալ տարի նոյեմբերին կայացավ տնտեսական համագործակցության միջկառավարական հանձնաժողովի նիստը։ Եվ մենք տրամադրված ենք առավել ամրապնդել, ընդլայնել, խորացնել մեր բարեկամական գործընկերությունը Միացյալ Նահանգների հետ տարբեր ուղղություններով և ոլորտներում: Բլումբերգ. Պարոն Նալբանդյան, արդյո՞ք Ադրբեջանում տնտեսական ճգնաժամը որևէ կերպ կօգնի, թե՞ ավելի կբարդացնի բանակցությունների գործընթացը, դժվարությունները կշատանան: Էդվարդ Նալբանդյան. Ադրբեջանի ղեկավարությունը շարունակաբար գլուխ էր գովում, թե մեծ հաջողությունների են հասել Ադրբեջանում, տնտեսական բարեփոխումները լուրջ արդյունքներ են տվել: Դե իրենք համեստությամբ չեն տառապում և ասում են, որ Ադրբեջանն այս հարցում էլ օրինակ կարող է հանդիսանալ աշխարհին։ Երեք օր առաջ Ադրբեջանի ֆինանսների նախարարը, քննադատելով «Standard & Poor’s»-ի կողմից Ադրբեջանի ներդրումային վարկանիշի իջեցումը նվազագույն մակարդակի, ասաց, որ հուսով է, թե երբ նավթի և գազի գները բարձրանան, «Standard & Poor’s»-ը նույն օպերատիվությամբ կբարձրացնի Ադրբեջանի վարկանիշը: Ի՛նչ խոստովանություն։ Պարզվում է՝ ամեն ինչ կախված է նավթի և գազի գներից: Այսինքն՝ Ադրբեջանը նստած է գազի և նավթի ասեղի վրա, ասեղը ծակեց այդ փուչիկը, և կամաց-կամաց օդը դուրս է գալիս: Սա էր իրենց ամբողջ հաջողությունը: Արդյո՞ք սա իրենց կսթափեցնի: Միգուցե: Բայց միգուցե Ադրբեջանի ղեկավարության սթրեսային իրավիճակը, որն ավելի է բարդանում տնտեսական և սոցիալական խնդիրներից ժողովրդի աճող դժգոհության պատճառով, դրդում է Բաքվին առավել սրել իրավիճակը սահմանին և շփման գծում: Կան վերլուծաբաններ, ովքեր այդպիսի կարծիք են հայտնում: Բայց դա չի կարող ըմբռնում վայելել միջազգային հանրության կողմից։ Դրա վկայությունն են Ադրբեջանին ուղղված հասցեական և հստակ կոչերը: Շանթ ՀԸ. Պարոն նախարար, սկզբում թվարկեցիք 2015թ. Ձեր աշխատանքները, հիմնականում՝ դրական լույսի ներքո: Չեմ ցանկանում կրկնել գործընկերոջս հարցը դեսպանների մասով: Ցանկանում եմ առհասարակ հարցնել՝ Դուք ի՞նչը կհամարեք 2015թ. համար բացթողում, թերացում, գուցե՝ ձախողում, արդյո՞ք չկա որևէ ինքնաքննադատության տեղ: Էդվարդ Նալբանդյան. Այն, ինչն ասվեց, միայն հաջողություններ չեն։ Երբևէ չեմ թմբկահարում հաղթանակների մասին, գլուխ գովելով չեմ տառապում։ Հաղթանակ և պարտություն կատեգորիաները ես նախընտրում եմ չօգտագործել։ Արձանագրում եմ արվածը՝ փաստերով և զուսպ ձևով։ Ամեն մի կետով կարելի է շատ ավելին անել, շատ ավելի առաջ գնալ, շատ ավելի հաջողել։ «Տեսեք՝ ինչ արեցինք»՝ իմ ոճը չէ։ Մենք ֆիքսում ենք այն, ինչ արվել է, այլ ոչ թե ասում ենք, որ՝ «ай да Пушкин, ай да молодец»: Ներողություն, որ այսօր փոքր-ինչ շատ եմ տարբեր լեզուներով ասացվածքներ մեջբերում: Կարծում եմ, որ մեր դիվանագիտությունն այնքան է հասունացել, որ որևէ հայտարարություններ չենք անում, որ հաջորդ օրը հերքենք, ասենք՝ ոչ, ճիշտ չեք հասկացել։ Մենք շատ զուսպ և զգույշ ենք մեր հայտարարություններում։ Ասում ենք այն, ինչ որ կա: Սիվիլնեթ. Պարոն նախարար, Դուք Ձեր խոսքում նշեցիք, որ ԵԱՏՄ անդամակցությունը նոր հնարավորություններ կբացի Հայաստանի տնտեսության համար: Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք Ձեր այս հայտարարությունը ռուսական ռուբլու արժեզրկման և Հայաստանից Ռուսաստան արտահանման ծավալների նվազման ֆոնին: Էդվարդ Նալբանդյան. Գլոբալ ճգնաժամը՝ կապված ֆինանսական, տնտեսական և այլ գործոնների հետ, չի առնչվում միայն մեկ կառույցի՝ ԵԱՏՄ-ի, ԵՄ-ի կամ այլ կառույցներին։ Ամբողջ աշխարհն է այսօր ցնցումների ենթարկվում նաև նավթի, գազի և այլ գների նվազման պատճառով: Դա միայն մեկ երկրի կամ միայն ԵԱՏՄ-ին չի վերաբերում: Չթվարկեմ բոլոր երկրները, կառույցները։ Կարծում եմ՝ Դուք էլ լավ գիտեք, հետևում եք այդ գործընթացներին։ Տեսնում եք, թե ինչ ցնցումներ են տեղի ունենում տարբեր տարածաշրջաններում, և ինչ քննարկումներ են գնում հենց նույն նավթի, գազի գների հետ կապված տարբեր կառույցներում, որոնք հենց այդ հարցերով են զբաղվում: Այն առավելությունները, որոնք ԵԱՏՄ-ն կարող է տալ Հայաստանին, դրանք ակնհայտ են, և դրանք մենք բազմիցս բավական մանրամասն ներկայացրել ենք: Եթե կարիքը կա, ծանոթացեք այդ նյութերին: