Մեղվաբուծությունն ավանդաբար համարվում է Հայաստանի այցեքարտերից մեկը, իսկ նրա արտադրանքը՝ որակի և շրջակա միջավայրի մաքրության խորհրդանիշ: Այս ոլորտը ոչ միայն կարևոր դեր է խաղում գյուղատնտեսության կառֆուցվածքում՝ ապահովելով ներքին արտադրության զգալի մասը, այլև հանդես է գալիս իբրև հեռանկարային արտահանման ուղղություն: Հայկական մեղրն ու մեղվաբուծական արտադրանքն արդեն իսկ գտել են սպառողներ արտերկրում և աստիճանաբար ամրապնդում են իրենց դիրքերը միջազգային շուկաներում: Haterk Food ընկերության տնօրեն Սամվել Միրզախանյանը Economix  ծրագրի շրջանակում պատմել է ոլորտի առանցքային  առանձնահատկությունների և զարգացման հեռանկարների մասին:

Հին փեթակներից մինչև ժամանակակից հիբրիդային ցեղատեսակներ

Սամվել Միրզախանյանը նշում է, որ մեղվաբուծությունը Հայաստանում հարուստ պատմություն ունի: Ըստ նրա՝ Հայաստանը որոշ առումով համարվում է այս ոլորտի բնօրրաններից մեկը:

Պաշտոնական տվյալներով՝ Հայաստանն այժմ տարեկան 2500-3000 տոննա մեղր է արտադրում: Սակայն, հաշվի առնելով չգրանցված մեղվաբուծական ֆերմաները, փորձագետը կարծում է, որ իրական ծավալը 20-30%-ով ավելի բարձր է, հավելելով, որ արտադրության ծավալները կարող են տատանվել 2500-4000 տոննայի սահմաններում՝ կախված եղանակից: Արտադրված մեղրի 90 տոկոսը բազմածաղկային մեղր է, և որոշ մեղվաբուծական ֆերմաներ մասնագիտանում են լուրու մեղրի մեջ: «Վերջին ժամանակներս սկսել ենք նաև ակացիայի մեղր արտադրել», — հավելեց նա։

Ավանդույթները, ընտրասերումը և միջազգային ցեղատեսակները

Ըստ Սամվել Միրզախանյանի՝ հայկական մեղվաբուծության ավանդական բնութագիրը բարձր արտադրողականությամբ, բայց միաժամանակ բավականին ագրեսիվությամբ աչքի ընկնող հայկական դեղին մեղուն էր: Տարածաշրջանում տարածված է նաև կովկասյան մեղուն (Apis mellifera caucasica), որը հայտնի է իր երկար կնճիթիկով և նեկտար ու ծաղկափոշի հավաքելու բարձր ակտիվությամբ:

Ցավոք, Հայաստանում երկար ժամանակ ընտրասերման աշխատանքներ չեն ընթացել, և գործնականում մաքուր ցեղատեսակներ չեն մնացել: Խաչասերման արդյունքում երկրում առաջացել են հիմնականում խառը տեսակներ, որոնք իրենց եզակի հատկանիշներից շատերն աստիճանաբար կորցնում են:

Համաշխարհային մեղվաբուծության բումի պայմաններում, Հայաստանը ևս անմասն չի մնացել։ Երկիր են ներմուծվել ընտրասերված մայր մեղուներ, այդ թվում՝ բակֆասներ և մաքուր ցեղատեսակներ, ինչպիսին է Կարնիկա մեղուն (Կարպատյան մեղու): Օրինակ՝ Կարնիկան Ավստրիայի ազգային գանձ է, և երկրում այլ մեղուների ցեղատեսակների ներմուծումն արգելված է։

Այս բոլոր ցեղատեսակները ընտելանում են Հայաստանի պայմաններին: Ֆերմայի համար մեղվի որոշակի ցեղատեսակի ընտրությունը կախված է մեղվաբուծության գործունեության մասնագիտացումից, կլիմայից և մեղրի ու մեղվաբուծական այլ արտադրանքի ցանկալի որակներից։

Ի՞նչն է հայկական մեղրը յուրահատուկ դարձնում

Հայաստանը պարծենում է մեղվաբուծության զարգացման համար եզակի բնական պայմաններով: Չոր լեռնային կլիման և բարձրության զգալի փոփոխությունները (ծովի մակարդակից 700-ից մինչև 2500 մետր) հնարավորություն են տալիս մեղվանոցների սեզոնային տեղափոխություն, ինչի շնորհիվ արտադրողականությունը եռակի-քառակի ավելացնել: Մեղրի արտադրությունը մինչև 2500 մետր բարձրություններում հազվադեպ է ամբողջ աշխարհում, և հենց դա է, որ Հայաստանն առանձնացնում է միջազգային շուկաներում՝ իր արտադրանքը դիրքավորելով որպես բարձրլեռնային մեղր։

Սակայն չոր կլիման ունի նաև իր բացասական կողմը. ծաղիկների մեջ նեկտարի քանակը սահմանափակ է, ինչը մեծացնում է մեղրի ինքնարժեքը: Սակայն այդ հանգամանքը միաժամանակ եզակի առավելություններ է ստեղծում: Հայաստանի լեռնային շրջանները բնութագրվում են ջերմաստիճանի կտրուկ օրական տատանումներով. ցերեկը օդը տաքանում է մինչև 30-35 աստիճան, իսկ գիշերը կարող է սառչել մինչև 5-10 աստիճան: Այս տատանումները սթրես են ստեղծում բույսերի համար, ինչը նրանց ստիպում է արտադրել ավելի շատ անհրաժեշտ ամինաթթուներ: Դա փոխում է նեկտարի կենսաքիմիական կազմը և անմիջականորեն ազդում է հայկական մեղրի համի վրա՝ այն դարձնելով եզակի և պահանջված, բայց ավելի կարևոր է, որ այն հայկական մեղրը դասում է բուժիչ մեղրի շարքին: